4 redenen om vragen van journalisten niet te beantwoorden

Een wetenschapper die bij mij een mediatraining had gevolgd, vertrouwde mij toe dat hij erg boos op mij was geworden. ‘Vragen van journalisten half of helemaal niet beantwoorden, maar alleen gebruiken om zo snel mogelijk je eigen verhaal te vertellen?’ Dat was op zijn minst onfatsoenlijk.

Natuurlijk: stelselmatig ontwijken van vragen is ongepast en irritant. Wie kon er op het laatst nog normaal luisteren naar een interview met Balkenende in zijn tijd als premier? En wie kijkt er niet met plaatsvervangende schaamte naar het legendarische interview van Jeremy Paxman met oud-minister Michael Howard uit 1997 (vanaf 4 min wordt het echt gênant). Ik ben het met mijn boze collega eens dat het een taak is van wetenschappers om hun kennis met de maatschappij te delen (lees ook het blog hierover van collega Roy Meijer). Onder meer door interviews te geven aan de media. Maar dit betekent niet dat je als onderzoeker vragen van journalisten altijd letterlijk moet beantwoorden. Ik geef je 4 redenen. 

1. Soms stelt de journalist niet de meest relevante vragen
Als onderzoeker stel je jezelf al jaren vragen over je vakgebied. Dat betekent dat je de journalist kunt helpen bij het stellen van de relevante vragen. Wat is er nieuw? Waarom is dat belangrijk? Wat betekent het en wat kun je ermee?

In de uitzending van De Wereld Leert Door van 26 maart 2013 interviewt Isolde Hallesleben onderzoeker ‘Auto-ontwerp’ Elmer van Grondelle. De eerste vraag die ze stelt is wat Grondelles favoriete auto is. Die vraag vindt hij niet zo relevant, maar is wel een mooie springplank naar waar het hem wel om gaat. De kans is overigens groot dat deze vraag ook door Hallesleben bedoeld was als uitnodiging om ‘te beginnen met praten’.

Enge dingen
Vragen die wat jou betreft irrelevant zijn, zijn dat overigens niet per se voor je publiek. Vragen die voortkomen uit oprechte emoties kun je beter wel (deels) beantwoorden. In het radioprogramma Twee Dingen van Omroep Max wordt nanowetenschapper Leo Kouwenhoven geïnterviewd naar aanleiding van de ontdekking van het Majoranadeeltje. De presentatrice stelt hem de vraag of (op 13.59min) ‘er enge dingen kunnen ontstaan door het deeltje … dingen die buiten ons mens-zijn staan?’ Als je deze vraag afdoet als irrelevant, neem je niet het gevoel bij je publiek weg dat er mogelijk gevaren zitten aan het deeltje. Als de vraag echt irrelevant is, leg dan eerst uit waarom dat zo is, voordat je aan je eigen kernboodschap begint. Wat Kouwenhoven overigens prima doet in het interview.

2. Soms zijn vragen bedoeld om jouw uitspraken te sturen
Suggestieve vragen zijn gesloten vragen die bedoeld zijn om specifieke uitspraken te ontlokken. Dat kan zijn om bestuurders aan te spreken op falend beleid. “Nou de NS is nog steeds niet voorbereid op een beetje sneeuw, hè?” is de openingsvraag van Sacha de Boer aan NS-voorzitter Meerstadt tijdens het NOS Journaal van 3 februari. De Boer schreef naar aanleiding van de vele kritische vragen die ze kreeg, een blog over haar beweegredenen om deze suggestieve vragen te stellen. 

Speculeren
Bij wetenschappers komen deze sturende vragen regelmatig voor als ze een gebeurtenis duiden. Bij een ongeval wil de journalist duidelijke antwoorden. Wat is er precies gebeurd? Wie is schuldig? Hoe erg is dit? Hoe veel erger kan het nog worden als het uit de hand loopt? Als expert kun je deze vragen (beter) nog niet beantwoorden. Het publiek zal namelijk snel voor waar aannemen wat je beweert, maar je kunt het nog niet onderbouwen. Een aardig voorbeeld van zo’n interview vond plaats met toxicoloog Marc Ruijten en crisisprof Ben Ale in Nieuwsuur op 5 januari 2011 over de brand bij Chemie-Pack. Op 20.21min wordt een speculatieve vraag gesteld: “Als mensen toch klachten krijgen, wat voor klachten zijn dat dan?” Antwoord: “We helpen niemand ermee om te gaan speculeren over wat we nog niet weten.” aldus Ruijten. Ik vind overigens niet dat je dit soort interviews moet afslaan. Vaak is het al heel nuttig om te vertellen wat je wel weet.

3. Soms heb je eigen belangen
Het komt regelmatig voor dat je vragen nog niet kunt beantwoorden omdat dat jouw eigen belangen schaadt. Zo kan ik pas over een paar weken een aardig nieuwtje brengen over waterstofonderzoek als het embargo van Nature is verlopen. Maar het geldt ook voor resultaten van contractonderzoek met een bedrijf, een voorstel dat nog niet is goedgekeurd door de financier en voor het geheime wapen van een zonnewagen dat je niet wilt weggeven aan de concurrent. Wat je wel kunt doen? Zeg eerlijk waarom je er nog niets over kunt zeggen en wanneer wel.

4. Soms zijn de vragen gewoon niet voor jou bedoeld
Maatschappelijke issues en daarmee de vragen van journalisten zijn vaak breder dan jouw specifieke onderzoek. Valt een vraag buiten je onderzoeksgebied, vraag je dan af of je de juiste persoon bent voor het interview. Niemand heeft iets aan een ‘net-niet-deskundige’: de luisteraar/lezer niet, de journalist niet en jij al helemaal niet. Je wilt toch niet bekend staan als pseudo-expert op andermans vakgebied? Wees eerlijk over welke vragen je wel en welke je niet kunt beantwoorden en verwijs zo nodig door naar collega-wetenschappers.

Onfatsoenlijk en onethisch?
De oefening in de mediatraining om bruggetjes te bouwen van vraag naar eigen kernboodschap is geen lesje in framen en vraagontwijken. Het is een manier om regie te houden op je eigen boodschap en rol als deskundige. In maart 2009 braken studenten van de TU Delft met hun zelfgebouwde raket Stratos een hoogterecord. Ze werden geïnterviewd op NOS radio. De vragen zijn simpel: hoe was de aanloop? Waar is de raket nu? Hoeveel heeft het gekost? Was de raket alleen bedoeld om een record te breken of heeft ‘ie nog wat opgeleverd voor de wetenschap? Als student Jasper de Reus puur de vragen had beantwoord, had hij niet de helft kunnen vertellen van het verhaal dat hij kwijt wilde. Is hij onfatsoenlijk of onethisch bezig in dit interview? Oordeel zelf.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s